تبلیغات
مرجع مقالات دیپلماتیک - 11سپتامبر 12ساله شد

جمعه 22 شهریور 1392

11سپتامبر 12ساله شد

   تهیه کننده: سعید عزیزی    موضوع :آمریکا ،

http://siasatnameh.ir/upload/article/20020/namaye.jpg

سیاست خارجی آمریكا با گذشت دوازده سال پس از وقوع حادثه یازدهم سپتامبر2001 و با وجود تحولات گسترده در حوزه‌های منطقه ای و بین‌المللی، هنوز كاركردهای پیشین خود مبنی بر یكجانبه گرایی، نظامی گری و مداخله گرایی را تداوم بخشیده است.
یازدهم سپتامبر سال 2001(20 شهریور1380)، روزی كه شاهد برافتادن ساختمان‌هایی با نماد سیاست و اقتصاد آمریكا بود. در این میان فرو ریختن برج‌های دو قلو در یازدهم سپتامبر، تنها فروریختن دوبرج برساخته نبود بلكه فروریختن نمادها و سمبل‌های قدرت ابر قدرتی بود كه انتظار داشت در دنیای بعد از جنگ سرد تنها قدرت بزرگ و تنها مركز ثقل اساسی نظام بین‌المللی باشد.

با این وجود، دولتمردان آمریكایی از جورج بوش پسر گرفته تا گروه نومحافظه كارش، در فردای یازدهم سپتامبر بار دیگر ادعای چندین دهه ای خود مبنی بر ابرقدرت بودگی را مطرح و اعلام كردند كه در جهان پس از یازدهم سپتامبر این آمریكا است كه قادر است نظام بین‌الملل موجود را اداره و كنترل نماید. در چنین شكلی از تفكر، براحتی رویكردها و مطلوبیت‌های امنیتی یكه تازانه جای بسیاری از رویكردهای همكاری جویانه را گرفت و آمریكا براحتی و به دور از هرگونه همكاری با سازمان‌های بین‌المللی همچون سازمان ملل متحد دست به حمله یكجانبه به افغانستان و عراق كرد و حتی تحولات بعدی خاورمیانه و شمال آفریقا نیز نشان داد كه این رویكردها هنوز در سیاست و حكومت آمریكا ریشه عمیق داشته و تداوم خواهد داشت.اما آمریكایی‌ها پس از یك دهه مداخله گرایی و نظامی گرایی فزاینده، خود رویكردهای روسای پیشین و متفكران خود را نیز نقد كردند، به نحوی كه در سال 2010 همزمان با یك دهه گذر از رخداد یازدهم سپتامبر، ریچارد هاس رئیس شورای روابط خارجی آمریكا- نهادی غیردولتی اما تاثیرگذار در سیاست خارجی آمریكا- اعتراف كرد كه سخن از نظام تك قطبی سخن بیهوده ای است و سخن از تك قطبی، لحظه ای بود كه در همان روز به اتمام رسید.حال با گذشت 12سال از حادثه ای كه به زعم آمریكایی‌ها جهان را تكان داد، مشكلاتی را كه واشنگتن برای جهانیان و نظام بین‌المللی ایجاد كرده هنوز ادامه دارد و حتی خود آمریكا در گردابی كه سبب ساز آن بوده، غرق است، گردابی كه طیف متفاوتی از مشكلات و معضلات اقتصادی تا سیاسی- امنیتی را در برمی گیرد و نمونه‌های آن را می‌توان در آغاز بحران اقتصادی در سال 2008 و بسط و گسترش آن به دیگر نقاط جهان و حتی متحدان واشنگتن و نیز ایجاد بی ثباتی در منطقه خاورمیانه نام برد.در این میان رفتار بین‌المللی آمریكا در 12 سال گذشته، طیف مختلفی از یكجانبه گرایی قدرت محور تا چندجانبه گرایی معطوف به قدرت یكجانبه را در برگرفته است. در این قالب، الگوی رفتاری آمریكا و دولتمردان آن در سال‌های اول پس از حادثه یازدهم سپتامبر (دوران ریاست جمهوری جورج بوش پسر) به دلیل تفكر برخاسته از سنت نومحافظه كاری بیشتر به سمت اعمال قالب رفتاری با زور و حركت یكجانبه در عرصه بین‌المللی معطوف بود اما پس از روی كار آمدن دولت باراك اوباما اگرچه سنت رفتاری نومحافظه كاران مبنی بر تحرك یكجانبه كنار گذاشته شد و آمریكا الگوهای رفتاری خود را در قالب چندجانبه گرایی دنبال كرد اما در پس این چندجانبه گرایی، رگه‌هایی از رفتار یكجانبه گرا دیده می‌شد كه در پشت الگوهای اجماعی پنهان ماند. نماد چنین الگوهایی را می‌توان در حمله آمریكا به لیبی مشاهده كرد كه از طریق اجماع در اتحادیه اروپا و ساز و كار سازمان آتلانتیك شمالی (ناتو) انجام گرفت.دولت اوباما كه در این پنج سال گذشته تلاش كرده تا شرایط آمریكا را در وضعیت احیاگرایی قرار دهد نیز نتوانسته به احیا چهره آمریكا با مشخصات و مختصات سیاست خارجی گذشته و حال بپردازد، چراكه چهره این كشور در یك دهه گذشته به دلیل مداخله نظامی در نقاط مختلف جهان بشدت مخدوش شده بود از اینرو دولت اوباما طی سال‌های گذشته تلاش كرد تا از طریق ایجاد اجماع جهانی در حل و فصل بحران‌های منطقه ای به نوعی تغییر در سیاست هایش را نشان بدهد. اما وقوع انقلاب‌های مردمی در خاورمیانه و شمال آفریقا بار دیگر واشنگتن را در یك وضعیت ویژه قرار داد چرا كه دولت اوباما كه خود را برای تغییرات تدریجی در این منطقه آماده می‌ساخت، در یك وضعیت ابهام عملیاتی قرار گرفت و با تداوم چالش‌ها در این منطقه نیز نتوانست تحرك چندانی از خود نشان دهد.اما آخرین صحنه كاركرد سیاست خارجی آمریكا مبنی بر الگوهای گذشته را می‌توان در بحران سوریه مشاهده كرد. این بحران را شاید بتوان یكی از پیچیده ترین و مبهم ترین وضعیت‌های این 12سال اخیر پس از یازدهم سپتامبر دانست. این بحران بار دیگر نشان داد كه آمریكایی‌ها تا چه حدی به سمت بهره گیری از الگوهای نظامی گرایش و تمایل دارند. واشنگتن كه تلاش كرد تا در دو ماه اخیر با برجسته سازی موضوع بكارگیری تسلیحات شیمیایی در اطراف دمشق، صدای بوق جنگ را بار دیگر به صدا درآورد، به این ادراك راهبردی نرسیده بود و شاید دولتمردان آمریكایی می‌دانستند و نمی‌خواستند بپذیرند كه نظام و جامعه بین‌المللی امروز دیگر به مانند 12 سال گذشته نیست و در وضعیت فعلی، جامعه بین‌المللی مطلوبیت‌های استفاده از ابزار نظامی را نخواهد پذیرفت و اینبار این اجماع جهانی است كه علیه بهره گیری از الگوهای مداخله نظامی كاركرد خواهد داشت.در نهایت، واشنگتن و دولت اوباما بایستی حادثه یازدهم سپتامبر را به مانند تجربه ای بزرگ برای سیاست خارجی خود ببینند و درك كنند كه جهان پس از یازده سپتامبر با وجود چالش ها، جنگ‌ها و مشكلات 12 ساله، دیگر جهانی تك قطبی، یكجانبه گرا و امنیت محور نیست.

ابتکار